Herwijnen strijdt tegen radar

woensdag, 10 juni 2020 - Categorie: Berichten Nederland

Bron: www.nrc.nl/nieuws/2020/06/10/herwijnen-strijdt-tegen-radar-a4002303
10 juni 2020

Militaire radar In het Gelderse dorp Herwijnen wil Defensie een radar neerzetten. Bewoners vrezen de straling. „Defensie lijdt aan tunnelvisie.”

In Herwijnen, een dorp met 2.600 inwoners, staat al een neerslagradar van het KNMI. Defensie wil er ook een militaire radar neerzetten, ter verdediging van het luchtruim.

Voor de bijbehorende foto zie de link bovenaan
Tussen de weilanden in de Gelderse Betuwe, ingeklemd tussen de A15 en iets verderop de Waal, ligt een onopvallend veldje. Het is omheind, er staan wat bomen. Verder rommelig, hoog gras en een splinternieuwe elektriciteitskast. Aan het donkergroene hek een klein bordje met ‘verboden toegang’.

Over dit stukje grond, van zo’n vijfduizend vierkante meter, wordt een harde strijd gevoerd tussen het ministerie van Defensie en de bewoners van het naastgelegen dorp Herwijnen. Defensie wil er een militaire radar plaatsen, ter verdediging van het luchtruim. De bewoners vrezen voor gezondheidsschade door straling.

„We zijn niet per se tegen een radar”, zegt Ruben van der Horst, van bewonerscomité ‘Radar, nee!’ aan zijn keukentafel in Herwijnen. Door het raam is het veldje, achter een paar hoge boomtoppen, net te onderscheiden. „Alleen: we hebben er al een.” De grote, iconische witte bol van het KNMI is in 2016 van de Bilt naar Herwijnen verplaatst. Daarbij gebruiken veel schepen die over de Waal langs het dorp varen navigatieradars. „We krijgen onze dagelijkse portie straling al binnen.”

Donderdag spreekt de Tweede Kamer voor de tweede keer over Herwijnen en de radar. Vorig jaar al werden er kritische vragen gesteld, ook door de Eerste Kamer. Moties om het besluit tegen te houden, werden verworpen.

Defensie wil de bestaande radar in Nieuw-Milligen (gemeente Apeldoorn), die na ruim veertig jaar aan zijn eind is, vervangen. Twee splinternieuwe radars komen ervoor in de plaats: een in het Friese Wier – die nu wordt gebouwd. De ander moet in Herwijnen komen. Het gaat om Smart-L radars, gemaakt door techbedrijf Thales, een van de meest geavanceerde radars in zijn soort.

De ronddraaiende radars, die nog het meest lijken op reusachtige stofzuigermonden, kunnen op honderden kilometers vliegende objecten waarnemen – ook buiten de dampkring. Door specifiek te richten, kan de radar zelfs tweeduizend kilometer ver kijken, van Nederland tot Portugal. Ze worden ingezet om een deel van het NAVO-luchtruim te verdedigen, als dat nodig is.

„Herwijnen is nu eenmaal de beste locatie voor een radar”, licht commodore Dick van Ingen, directeur integraal beleid bij Defensie, de beslissing toe. „Het ligt centraal, de omgeving is plat.” Grote projecten als deze roepen volgens de commodore altijd weerstand op bij de lokale bevolking. „Een nieuwe locatie zoeken kost veel tijd en dan komt de nationale veiligheid in het geding.”

Van der Horst en medebewoner Edwin Rijkse zien dat anders. Zij voeden Tweede Kamerleden met informatie, die ze zelf al twee jaar actief verzamelen. „Defensie heeft bedacht dat het ding hier koste wat kost moet komen”, zegt Van der Horst. „Ze wuiven onze bezwaren weg en onthouden ons cruciale informatie”.

Hij zucht even. „Defensie lijdt aan tunnelvisie.”

Zo vertelde Defensie aanvankelijk niet om wat voor een radar het ging, zegt Rijkse, die bij de eerste informatiebijeenkomst, in 2018, aanwezig wa. „Defensie maakte het klein. Zei niet dat de radar raketten detecteert”, zegt hij. „Daar ontstond mijn argwaan.”

Er volgden nog twee bijeenkomsten, maar Defensie kon de groeiende zorgen over straling niet wegnemen. Eind 2018 stemde de gemeenteraad van Lingewaal (die op 1 januari 2019 na een herverdeling opging in de gemeente West-Betuwe) unaniem tegen de komst van de radar.

Daar liet Defensie het niet bij zitten. In juni 2019 zette staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) met een beroep op het landsbelang de Rijkscoördinatieregeling in om haar plan alsnog erdoor te krijgen: de radar moest in Herwijnen komen. Eén dag voordat het plan definitief werd, vroeg de ChristenUnie met steun van CDA, SP en PvdA een debat aan – aangespoord door het bewonerscomité. Zo kwam de kwestie politiek aan het rollen.

Zorgen over ALS
Een grote zorg van bewoners is het hoge aantal gevallen van de progressieve spierziekte ALS, die vrijwel altijd een dodelijk afloop heeft. In Herwijnen zijn er zeven gevallen bekend, veel meer dan op basis van de statistiek te verwachten valt. „De huisarts zei dat het gezien de dorpsgrootte van 2.600 inwoners normaal zou zijn om in dertig jaar één, misschien twee gevallen te zien”, zeggen de dorpsbewoners. „Alle getroffenen woonden in het aanblik van de oude radar.”

Defensie heeft de GGD gevraagd om het hoge aantal ALS-gevallen te bekijken. Wat betreft de radar gaat Defensie uit van de beschikbare wetenschappelijke kennis. „Er is nergens bewijs dat er een causale relatie bestaat”, zegt commodore Van Ingen. „Dat zeiden ze dertig jaar geleden ook over asbest en roken”, zegt buurtbewoner Van der Horst.

Onderzoeksinstituut TNO deed onderzoek naar de gezondheidseffecten van radarstraling. „We hebben berekend dat blootstelling aan inwoners de geldende normen daarvoor niet overschrijdt”, zegt Peter Zwamborn, expert elektromagnetische effecten. Volgens bewoner Van der Horst blijkt uit het rapport juist precies het tegenovergestelde en worden de normen wél overschreden: „Defensie gebruikt ingewikkelde rapporten om te laten zien dat ze gelijk hebben. Maar wie goed kijkt, ziet: het klopt niet.”

Defensie beroept zich op hetzelfde argument om af te wijken van de gemeentelijke richtlijn die zegt dat er niet binnen een straal van 1.500 meter gebouwd mag worden van een perceel met ‘milieucategorie 6’, zoals een kerncentrale, een olieraffinaderij en een militaire radar. De dorpsgrens van Herwijnen ligt op 900 meter afstand, de dichtstbijzijnde boerderij op 370 meter.

Staatssecretaris Visser zal haar beslissing om tegen de wens van de gemeenteraad in te gaan nogmaals verdedigen in de Tweede Kamer donderdag. Dat komt boven op een ander heikel dossier, dat ook op de agenda staat: de marinierskazerne die toch niet naar Vlissingen ging. Ook daar wordt Defensie tunnelvisie verweten.
Correctie (10 juni 2020): In een eerdere versie stond dat de Tweede en Eerste Kamer nog moesten stemmen over het besluit. Dat is al gebeurd en moties om het besluit tegen te houden, werden verworpen. Dat is hierboven aangepast.



Lees verder in de categorie Berichten Nederland | Terug naar homepage | Lees de introductie